:: Cmentarze wojenne :: Cmentarze w Galicji Zachodniej :: Sylwetki twórców cmentarzy galicyjskich »

• Rudolf Broch

Urodził się na Morawach (Prossnitz) w roku 1871, w żydowskiej rodzinie.Od 1886 roku studiował na wydziale architektury Wyższej Szkoły Technicznej w Wiedniu oraz jako wolny słuchacz korzystał z wykładów w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. W 1890 roku rozpoczął karierę wojskową i szybko awansował na kapitana. W 1909 roku otrzymał przydział do dowództwa obrony krajowej w Krakowie na stanowisko oficera koncepcyjnego.
W listopadzie 1915 roku po utworzeniu KRIEGSGRABERABTEILUNG (KGA) - Oddział Grobów Wojennych w Krakowie. W 1916 roku awansował z kapitana na majora. Po zakończeniu I wojny światowej powrócił do Wiednia, gdzie w 1921 roku uhonorowany wysokimi odznaczeniami w stopniu podpułkownika został przeniesiony do rezerwy. Po aneksji Austrii, prześladowany przez nazistów za pochodzenie, został zmuszony do zamieszkania w dzielnicach żydowskich Wiednia. Prześladowany, we wrześniu 1942 roku popełnił samobójstwo.

( Ur.1871 Morawy (Prossnitz) - Zm.1942 r Wiedeń )

• Hans Hauptmann

Austriak, z wykształcenia kupiec, absolwent Akademii Handlowej. Do wojska wstąpił w roku 1884, jednak w trzy lata później przeniesiono go do rezerwyw stopniu starszego strzelca. W roku 1915 w randze kapitana został powołany do służby czynnej i w 1916 roku pojawił się w Krakowie, gdzie pełnił służbę w Oddziale Grobów Wojennych do 1918 roku. Jest autorem ok. 200 inskrypcji nagrobnych. Borch określił go jako "znakomitego literata, wymagającego wobec podwładnych, sprawiedliwego i życzliwego". Powojenne losy Hansa Hauptmanna nie są znane jak również jego data śmierći.

( Ur.1885 - Data śmierci nieznana )

• Dušan Jurkovic

Wybitny słowacki architekt, urodził się w 1886 roku w Tura Luka. Absolwent Wiedeńskiej Kunstgewerbeschule. Budowniczy, działacz kulturalny i społeczny. Na początku 1915 roku został powołany jako "ochotnik pospolitego ruszenia" i skierowany do Oddziału Grobów Wojennych, w którym pełnił funkcję kierownika artystycznego I Okręgu cmentarnego "Nowy Źmigród". W czasie pełnienia funkcji kierownika zaprojektował i zrealizował około 35 cmentarzy. Postać niekonwencjonalna i najbardziej znana w środowisku artystycznym Oddziału Grobów Wojennych za najbardziej udane kompozycyjnie i krajoznawczo rozwiązania projektowe cmentarzy w Galicji Zachodniej. Oprócz projektów kompozycyjno - przestrzennych, projektował także elementy składowe nekropolii, a także detale wystroju (kilkanaście wersji drewnianych krzyży nagrobnych oraz duże krzyże kamienne centralne, pojedyńcze i w zespołach), które wykorzystano również w innych okręgach. Zaprojektowane krzyże wykonywane były głównie w materiale drewnianym, kamiennym oraz żeliwnym z palmetową dekoracją. Inspiracja słowackiego architekta wywodziła się głównie z budownictwa regionalnego oraz z niespotykanego wyczucia nastroju krajobrazu beskidzkiego. Oprócz projektów cmentarzy Dusan Jurkovic znany jest również z innych projektów takich jak:
• domu Regionalnego w Skalicy (1905 r),
• pomnika nagrobnego Josefa Milislava Hurbana,
• pomnika Słowackiego Powstania Narodowego, wybudowanego w 1949 roku, przypominającego swym wyglądem niektóre kamienne cmentarze Jurkovica,
• rekonstrukcji kasztelu z przełomu XVI i XVII w. w Spiskim Szczawniku,
• opracowanym w 1933 roku lecz niezrealizowanym projekcie stacji koleji liniowej w Łomnicy Tatrzańskiej.
Do końca swych dni brał udział w życiu zawodowym oraz twórczym. Zmarł w 1947 roku

( Ur.1886 Tura Luka - Zm.1947 r.)

• Alfons Karpiński
( Ur.1874 Rozwadów - Zm.1961 r Kraków )

Malarz, urodził się w 1875 roku w Rozwadowie. Na przełomie lat 1891-1899 studiował >w Krakowie u W.Łuszczkiewicza i L.Wyczółkowskiego. Od 1903 roku uczył się u Antona Azbego w Monachium, a rok później kształcił się u Kazimierza Pochwalskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. W czasie I wojny światowej służył w armii austriacko-węgierskiej, na froncie spędził kilka tygodni, resztę służby odbył poza frontem. Został ranny pod Kraśnikiem, po rekonwalenstencji oddelegowany został do kwatery prasowej z zadaniem rysowania widoków zniszczeń wojennych. Przebywał w Krakowie cały czas współpracując z KGA. Był jurorem w Komisji Konkursowej zatwierdzającym projekty cmentarzy. Namalował również kilka obrazów przedstawiających wojenne mogiły. W latach 1911-1918 był członkiem zarządu Towarzystwa Przyjaciół Pięknych. Zmarł w 1961 roku w Krakowie.

• Adolf Kašpar
( Ur.1877 Morawy - Zm.1934 r Żelazna Ruda )

Urodził się w 1877 roku na Morawach. Czech, grafik i malarz, w latach 1899-1904 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Był ilustratorem książek, do dnia dzisiejszego uważa się go za pioniera w tej dziedzinie. Stworzył ilustracje m.in. do "Pani Twardowskiej" Mickiewicza. Od kwietnia 1916 roku przebywał w Krakowie, gdzie wcielono go do malarzy KGA. Zaprzyjaźnił się z Dušanem Jurkovicem, razem z nim odbywał podróże w I Okręgu Cmentarnego Żmigród. którymi kierował słowacki architekt. Rysował widoki cmentarzy i okolic Żmigrodu, Woli Cieklińskiej, Magury. Namalował dwa niezrealizowane projekty Jurkovica w Grabiu i Desznicy. Miał również swój udział w dekoracji cmentarzy, malując na szkle obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, który zdobił kaplicę na cmentarzu na przełęczy Małastowskiej. W 1917 roku wyjechał do Ołomuńca, gdzie brał udział w restauracji kościoła Jezuitów, stamtąd powrócił do pracy w KGA. Zmarł w 1934 roku w Żelaznej Rudzie.

• Wojciech Kossak
( Ur.1857 Paryż - Zm.1942 r Kraków )

Syn Juliusza Kossaka. Znany w historii polskiego malarstwa jako główny twórca panoram "Racławice" i "Przejście przez Berezynę" oraz wielu scen batalistycznych, rodzajowych i portretów. W swej twórczości reprezentował malarstwo tradycyjne. Studia swe rozpoczął u W.Łuszczkiewicza od 1871 do 1873 roku, a następnie wyjechał do Monachium gdzie rozpoczął studiować w tamtejszej Akademii u Alexandra Strahuber i Alexandra Wagnera. W 1908 roku wspólnie z malarzem Julianem Kowalskim zorganizował w Krakowie grupę artystyczną "Zero" jako odpowiedż na nowe prądy w sztuce. Na przełomie lat 1915-1919 kierował pracownią malarstwa batalistycznego w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. W czasie I wojny światowej służył w armii austriackiej w stopniu rotmistrza ułanów obrony krajowej i współpracował z Oddziałem Grobów Wojennych. Projektował pocztówki propagandowe, m.in. z wizerunkiem generała Brandera v.Wolfzahn, a także namalował kilkanaście akwarel z widokami cmentarzy Galicji Zachodniej. Uczestniczył w komisji oceniającej projekty cmentarzy, wpółdziałał z innymi polskimi artystami związanymi z projektowaniem cmentarzy wojennych m.in. Stanisławem Żarneckim i Januszem Szczepkowskim. Po I wojnie światowej w 1920 roku został członkiem Stowarzyszenia Sztuki "Pro Arte" w Warszawie o tendencjach zachowawczych, związanego z "Zachętą".

• Emil Ladewig

Urodził się w 1884 roku we Wiedniu, z wykształcenia był architektem i inżynierem budowlanym. Od 1905 do 1908 roku współpracownik nadwornego budowniczego Hansa Gerla, a od roku 1910 do 1938 był urzędnikiem Bundes Denkmal Amt w Wiedniu. Specjalizował się w projektowaniu pomników. Powołany do służby w roku 1904. Z chwilą rozpoczęcia działań wojennych jako podporucznik rezerwy został wcielony do sztabu Generalnego Gubernatora Serbii, a następnie do Krakowskiego KGA. Współpracował z projektantami cmentarzy w Okręgach Cmentarnych Gorlice, Dąbrowa Tarnowska i Limanowa. W latach 1930 - 32 był m.in. kierownikiem przebudowy zamku zakonu krzyżackiego w Gumpoldkirchen. Zmarł w 1957 roku w Wiedniu.


( Ur.1884 Wiedeń - Zm.1957 r Wiedeń )

• Gustav Ludwig

Studiował w Brnie i w Nowym Jorku. Kierownik artystyczny X Okręgu Cmentarnego Limanowa. Autor rozległych założeń cmentarnych na wzgórzu Jabłoniec nad Limanową i cmentarza stylizowaną ludową kaplicą w Kamionce Małej - Orłówce. Był twórca wielu typów żeliwnych krzyży, wykorzystanych w większości okręgów cmentarnych.


( Ur.1876 Brno - Zm.1952 r Monachium )

• Hans Mayr

Był porucznikiem pospolitego ruszenia. Zasłyną jako architekt i inżynier budowlany. Studiował w Wiedniu, uczeń Otto Wagnera. Przed I wojną światową razem z Teodorem Mayerem prowadził firmę architektoniczną w Bielsku (Bielitz). Posiadał doświadczenie w projektowaniu, był bowiem autorem bielskiego cmentarza ewangeickiego. Był również twórcą projektu zespołu budynków, pasażu Komunalnej Kasy Oszczędności w Bielsku. W obydwu projektach zastosował elementy które w późniejszym czasie rozwinięte i w ulepszonej formie pojawiły się na galicyjskich cmentarzach.W KGA powierzono mu III Okręg Cmentarny Gorlice, również był autorem większości cmentarzy w XI Okręgu Cmentarnym Kraków.


( Ur.1877 Wiedeń - Data śmierci nieznana)

• Franc Poledne

W latach 1888 - 1893 pracował w atelier malarza teatralnego Hermana Burgharta, międzyczasie uczęszczał do szkoły rysunku graficznego w Wiedniu. Do roku 1900 stworzył dla klientów 500 rysunków architektury oraz krajobrazów. Poledne był również ilustratorem czasopism i magazynów. Podczas pobytu w Krakowie namalował serię akwarel z widokami Krakowa, wydawanych jako karty pocztowe przez "Krakauer Zeitung", z których dochód przeznaczono na budowę cmentarzy.


( Ur.1873 Wiedeń - Zm.1932 r Klosterneuburg )

• Gustav Rosmann

Studiował w Wiedniu u Otto Wagnera. Był kierownikiem artystycznym V Okręgu Cmentarnego Pilzno, którą tą funkcję sprawował do 1 czerwca 1917 roku. Niektóre z zaprojektowanych przez niego cmentarzy powstały przy współpracy z Michaelem Matscheko von Glassnerem. Projekty Rosmanna powstawały też w innych okręgach cmentarnych. Inne budowle zaprojektowane przez niego w czasie służby w KGA to kaplica na cmentarzu garnizonowym w Ołomuńcu oraz budowla przypominająca minaret w muzułmańskiej części cmentarza.


( Data urodzin i śmierci nieznana )

• Heinrich Karl Scholz

Był rzeźbiarzem, w okresie 1900 do 1909 studiował w państwowej szkole zawodowej w Reichbergu (Liberec) a następnie naukę kontynuował w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. W tym czasie zaczął odnosić swoje pierwsze sukcesy - stworzył kamienną statuetkę Madonny na fronton nowego kościoła w Raspenau, rzeżbę Waltera z Vogelweide w Dux. Wielokrotnie był nagradzany za swoje osiągnięcia m.in. dwoma złotymi medalami Fügera i nagrodą Gundela. W latach 1909 - 1912 otrzymał stypendium od cesarza Franciszka Józefa. W okresie 1915 - 18 projektował cmentarze w IV Okręgu Cmentarnym Tarnów. Był twórcą wszechstronnie utalentowanym, tworzył rzeźby drewniane i kamienne. Dzięki jego umiejętnościom powstała największa liczba rzeźb i płaskorzeźb oraz reliefów w okręgu tarnowskim. Po zakończeniu działań wojennych przeniósł się do Wiednia, gdzie zajął się projektowaniem pomników, statuetek i medalionów.


( Ur. 1880 Raspenava - Zm.1937 Wiedeń )

• Jan Szczepkowski

( Ur.1878 Stanisławów - Zm.1964 Warszawa )

W dokumentacji KGA figuruje pod nazwiskiem Johann Ritter von Szczepkowski, architekt. Naprawdę był rzeźbiarzem, absolwentem Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanym, a następnie Wydziału Rzeźby krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Pobierał choć krótko naukę w Paryżu u Emila Bourdella i Augusta Rodina. Przed wojną był działaczem w ugrupowaniu "Sztuka" i Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana, a po wojnie Stowarzyszenia "Rym". Do wojska austriackiego powołany został pod koniec lipca 1914 roku. Brał udział w walkach na froncie do maja 1915 roku, gdy został ciężko ranny. Odznaczony Krzyżem Walecznych, awansował do stopnia porucznika oraz został kierownikiem artystycznym IV Okręgu Cmentarnego w Łużna.


• Henryk Uziembło

Student wiedeńskiej Kunstgewerbeschule, a następnie w latach 1902 - 1904 absolwent krakowskiej ASP u Teodora Axentowicza i Stanisława Wyspiańskiego. Swoje wykształcenie uzupełniał we Francji oraz w Wielkiej Brytani. Przed wstąpieniem do KGA wykonał polichromię w kapitulażu na Wawelu, był również autorem wielu witraży, mozaik, projektów dekoracyjnych. Wojna zaskoczyła go we Lwowie. Zgłosił się do służby wojskowej jako ochotnik, którą pełnił do maja 1915 roku. W tym czasie nie malował. Dopiero piorunujące wydarzenia wypadków majowych, ich gwałtowne tempo i kalejdoskop wydarzeń był tym wstrząsem moralnym, który obudził w nim na nowo malarza. Wykorzystując każdą chwilę wolną z zapałem malował wypadki wojenne.(Wilhelm Minarski. Henryk Uziembło "Współczesne Malarstwo Polskie" Kraków 1916)


( Ur. 1879 Myślachowice - Zm. 1949 Kraków )

• Siegfreid Heller

Niemiecki porucznik w stanie spoczynku, Komendant VI Okręgu tarnowskiego jak i projektant kilku cmentarzy w rejonie Siemiechowa, Pleśnej i Szczepanowic. Jego proste projekty cechują się bardzo dobrym skomponowaniem z krajobrazem.


( Ur. 1880 r - Zm. 1957 )

• Johann Jãger

Niemiecki porucznik w stanie spoczynku, z wykształcenia inżynier budowlany. W kadrze Oddziału Grobów Wojennych wymieniony w grupie rzeźbiarzy. Był kierownikiem artystycznym II Okręgu jasielskiego od 25 lipca 1917 roku. Autor prawie wszystkich cmentarzy w podległym mu Okręgu. Jego dzieła nie należą do najlepszych osiągnięć twórczych i przez innych autorów są określane jako "typowo niemieckie", z tego względu są przeciwieństwem twórczości działającego w I Okręgu Dusana Jurkovica. Jest również autorem projektów małych drewnianych krzyży na kolumnowych cokołach wzorowanych na nagrobkach cmentarzy rumuńskich w Karpatach.

• Michael Matscheko Ritter v. Glasner

Austriacki rzeżbiarz powołany do wojska jako podoficer prowiantowy. Został przeniesiony do Oddziałów Grobów Wojennych i skierowany do Okręgu V "Pilzno", gdzie współpracował z kierownikiem artystycznym tego okręgu Gustawem Rosmannem. Zaprojektował i zrealizował kilka cmentarzy w rejonie Brzostka - nr: 217 w Januszkowicach, nr 218 w Bukowej wraz z ciekawą kapliczką-latarnią.

• Franz Mazura

Austriak pochodzenia polskiego, podporucznik w stani spoczynku. Do 1 marca 1917 roku pracował jako jeden z rzeżbiarzy w Oddziale Grobów Wojennych, gdzie zaprojektował kilka typów steli nagrobnych. Zaprojektował monumentalną rzeźbę "rycerza pancernego" na cmetnarzu nr 350 w Nowym Sączu.

• Robert Motka

Austriacki architekt, porucznik w stanie spoczynku. Początkowo został przydzielony do III Okręgu cmentarnego, gdzie w miesiąc po bitwie pod Gorlicami, w czerwcu 1915 roku przygotował projekt prowizorycznego cmentarza na Boczniowej Górze (obecnie cmentarna) przed uroczystościami Święta Zmarłych roku 1915. W styczniu 1916 roku został przeniesiony do Okręgu VIII brzeskiego, gdzie działał jako kierownik artystyczny i główny projektant do 26 kwietnia 1917 roku. Jest autorem wielu niezrealizowanych projektów takich jak: pomnik bitwy pod Gorlicami tzw. Siegesdenkmal - Ehrenhalle czy kaplicy memoratywnej na cześć przełamania obrony rosyjskiej na linii dolnego biegu Dunajca w maju 1915 roku, o nieznanej lokalizacji.

• Anton Müller

Niemiecki sierżant saperów, budowniczy. Początkowo działał w Okręgu IV, gdzie zaprojektował kilka cmentarzy - nr: 116 w Staszkówce, nr: 125 w Zagórzanach oraz nr: 136 w Zborowicach.

• Karl Schölich

Niemiecki kapitan w stanie spoczynku. Od 13 stycznia 1916 roku komendant Okręgu VIII Brzeskiego. Wygrał konkurs na zaprojektowanie reprezentacyjnego cmentarza nr: 314 w Okręgu IX "Bochnia".

• Franz Stark (vel Starck)

Austriacki architekt, porucznik w stanie spoczynku. Kierownik artystyczny i główny projektant w Okręgu IX "Bochnia" do 1 stycznia 1918 roku. Projektant kaplicy na cmentarzu nr 310 w Leszczynie oraz kilku wersji krzyży nagrobnych z płaskowników. Większość zaprojektowanych cmentarzy zrealizował w uproszczonej formie, aby uzyskać rezerwy materiałowe na kilka reprezentacyjnych cmentarzy.

• Hans (Johann) Watzal

Austriacki rzeżbiarz, porucznik w stanie spoczynku. Kierownik artystyczny Okręgu VII "Dąbrowa". Jako projektant działał również w sąsiednim Okręgu VIII "Brzesko" w którym zaprojektował i zrealizował kilka cmentarzy (nr: 254,255 i 259 do 263), zaprojektował również piekne krzyże nagrobne z kutego żelaza, prawie nie spotykane poza VII Okręgiem.