:: Cmentarze wojenne :: Cmentarze w Galicji Zachodniej :: Mapa okręgów cmentarnych :: I Okręg cmentarny - Nowy Żmigród »

:: Informacja o okręgu

Okręg ten położony jest na obszarze Beskidu Niskiego, jego charakterystyczną cechą jest "rusztowy" układ pasm górskich z północnego zachodu na południowy wschód, oddzielonych głęboko wciętymi dolinami rzecznymi. Taki uklad terenu spowodował ukształtowanie się linii frontu przed ofensywą gorlicką w maju 1915 roku. Intensywne pokrycie tego obszaru lasami, surowość przyrody oraz prymitywne lecz piękne budownictwo ludowe inspirowały twórców oraz budowniczych cmentarzy w tym Okręgu. Pomimo panującego pośpiechu przy budowie cmentarzy, lokazlizację większości obiektów dobrano niezwykle trafnie i z wyczuciem ich przyszłej roli w krajobrazie Beskidów.
Okręg cmentarny - Nowy Żmigród zajmuje południowo-wschodnią część obszaru działania Oddziałów Grobów Wojennych i obejmuje 31 cmentarzy o numeracji od 1 do 11 oraz od 43 do 62. Większość cmentarzy obejmują groby żołnierzy armii austro-węgierskiej, tylko w północno-wschodniej części Okręgu na 5 cmentarzach pochowano również żołnierzy armii niemieckiej (nr: 7,8,9,10 i 11). Natomiast w 3 obiekty zawierają wyłącznie mogiły żołnierzy rosyjskich (nr: 1,2 i 4 w rejonie Ożenna-Grab), ponadto Rosjan chowano w rozproszeniu również na innych cmentarzach.
Kierownikiem artystycznym i głównym projektantem wszystkich cmentarzy w tym Okręgu był Dušan Jurkovic. Współpracowali z nim malarze m.in.: Adolf Kaspar oraz Henryk Uziembło. Wszystkie cmentarze zostały wybudowane z naturalnych materiałów miejscowych - surowego kamienia oraz drewna. Poza nie licznymi wyjątkami takimi jak fundamenty murów, pomników czy ogrodzenia na cmentarzu nr: 8 w Nowym Żmigrodzie - nie zastosowano betonu. Na 11 cmentarzach krzyże zostały wykonane z kamienia, zdecydowana większość pomników lub krzyży centralnych wykonana jest z drewna. Cmentarze otaczano przeważnie kamiennymi lub drewnianymi ogrodzeniami, zadaszonymi słupami w kilku przypadkach kamienny murkiem lub niskimi murkami typu szańcowego z nieobrobionego, kładzionego bez zaprawy kamienia łamanego. Drewniane krzyże projektowano i wykonywano według pięknych wzorów regionalnych polskich lub słowackich (nawet znawca nie odróżni czasem drewnianych krzyży podhalańskich od krzyży stworzonych przez Jurkovica).
Ogólną cechą tego Okręgu jest wyróżniająca kompozycja łączenia drewna i naturalnego kamienia, a także zachowane liryczne epitafia Hansa Hauptmanna na 22 cmentarzach.

:: Położenie i spis cmentarzy

Położenie cmentarzy w I Okręgu cmentarnym. Kliknij na punkt oznaczony symbolem na mapie by zobaczyć informacje o cmentarzu lub na nazwę w tabeli umieszczonej poniżej mapy.



• Nr 1 Ożenna. • Nr 47 Konieczna.
• Nr 2 Ożenna. • Nr 48 Regetów Wyżny.
• Nr 3 Oźenna. • Nr 49 Blechnarka.
• Nr 4 Grab. • Nr 50 Wysowa.
• Nr 5 Grab. • Nr 51 Regietów Niżny.
• Nr 6 Krempna. • Nr 52 Zdyniwa.
• Nr 7 Desznica. • Nr 53 Czarne.
• Nr 8 Nowy Żmigród. • Nr 54 Krzywa.
• Nr 9 Łysa Góra. • Nr 55 Gładyszów.
• Nr 10 Wola Cieklińska - Folusz • Nr 56 Smerkowiec.
• Nr 11 Wola Cieklińska. • Nr 57 Ujście Gorlickie.
• Nr 43 Radocyna. • Nr 58 Przysłup (Magura Małastowska).
• Nr 44 Długie. • Nr 59 Przysłup.
• Nr 45 Lipna. • Nr 60 Przełęcz - Małastowska.
• Nr 46 Konieczna-Beskidek • Nr 61 Gładyszów-Wirchne.
• Nr 62 Banica.

:: Cmentarz nr: 6 Krempna

Kriegerfriedhof Nr.6 Krempna
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 53 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
33 Krieger der Russischen Armee
13 Massengrãber und 13 Einzelgrãber
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic
Ehre den Gefallenen.


Cmentarz położony na jednym ze wzniesień otaczających Krempną, zaprojektowany został przez Dušana Jurkovica (na planie zbliżonym do okręgu) i jest jednym z niewielu cmentarzy który zrobił na mnie tak duże wrażenie. Wchodząc na cmentarz mamy odczucie że znajdujemy się w jakiejś świątymi megalitycznej. Pomnik główny to wsparty na pięciu podporach olbrzymi wieniec z liści dębowych (obecny wygląd wieńca z liści dębu wykonany z blachy miedzianej zawdzięczamy prywatnej inicjatywie grupy polskich i austriackich żołnierzy, służących w siłach pokojowych ONZ na wzgórzach Golan, zostały one bowiem wykonane przez tamtejszych rzemieślników i przyleciały do Warszawy wraz z powracającymi żołnierzami misji pokojowej). W swej architekturze pomnik nawiązuje do świętych kręgów, greckich tolosów, świątyń pod gołym niebem, jakie spotykamy w różnych kręgach religijnych. Olbrzymi wieniec symbolizuje ofiarę krwi. Każda z przypór ozdobiona jest płaskorzeźbą z wizerunkiem antycznego wojownika, na dwóch z przypór znajdują się tablice z inskrypcjami:

"CHOĆ UMARLIŚCIE ŻYJECIE W PAMIĘCI, MIŁOŚCI I W BŁOGOSŁAWIEŃSTWIE POKOJU."
"WALCZYLIŚMY PIERŚ W PIERŚ, ZMARTWYSTANIEMY RAMIĘ W RAMIĘ."

Cały cmentarz otoczony jest kamiennym murem, zaraz przy wejściu odnajdujemy dwie tablice (w języku polskim i niemieckim) upamiętniające odbudowę cmentarza, oto co dokładnie możemy przeczytać:

"NA TYM CMENTARZU WOJENNYM POCHOWANI ZOSTALI ŻOŁNIERZE ARMII AUSTRO - WĘGIER I ROSJI POLEGLI W CZASIE I WOJNY ŚWIATOWEJ W LATACH 1914 - 1918. ZOSTAŁ ON ODNOWIONY W LIPCU 1990 ROKU PRZEZ ŻOŁNIERZY 54 KADROWEGO PUŁKU OBRONY KRAJOWEJ ZE STYRII W AUSTRII BĘDĄCEGO KONTYNUATOREM TRADYCJI SŁAWNEGO c.k. 27 PUŁKU PIECHOTY "KRÓL BELGÓW". CMENTARZ TEN JEST POMNIKIEM - SYMBOLEM WSZYSTKICH MIEJSC SPOCZYNKU ŻOŁNIERZY POLEGŁYCH W TAMTYCH CZASACH NA TERENIE BYŁEJ GALICJI".

"In diesem Soldatenfriedhof sind Österreichisch - ungarische und russische Gefallene des 1. Weltkrieges 1914 - 1918 begraben. Er wurde in Juli 1990 von Soldaten des steirischen Landwehrstammregimentes 54. des Traditionsnachfolgers des ehemaligen k.u.k. Infanterieregiments Nr.27 "König der Belgier". Symbolisch für alle Soldatenfriedhöfe im seinerzeitigen Galizien als Mahnaml für den Frieden wieder instandgesetzt."

Tutaj w 60 pojedyńczych i 13 masowych mogiłach pochowano 53 Austriaków z następujących pododdziałów: C.K. 21 Pułk Piechoty z garnizonem w Caslau - Cáslav, C.K. 27 Pułk Piechoty z Graz (Austria), C.K. Pułk Piechoty z Grosswardein - Nagy Varad - Oradea (Rumunia), C.K. 87 Pułk Piechoty z Cilli - Celje (Słowenia), C.K. 97 Pułk Piechoty z Triest (Włochy), C.K. 98 Pułk Piechoty z Hobenmauth - Ýysokè Myto, C.K. 7 Batalion Strzelców z Laibach - Ljubljana (Słowacja), C.K. 32 Batalion Strzelców z Trembowla - Terebovlja (Ukraina), C.K. 28 Pułk Artylerii Polowej z Przemyśla, C.K. 8 Pułk Strzelców Obrony Krajowej, C.K. 27 Pułk Strzelców Obrony Krajowej, C.K. 28 Pułk Strzelców Obrony Krajowej. Oraz 33 Rosjan: 45 Carsko - Rosyjski Pułk Piechoty z Kijowa (Ukraina), 192 Carsko - Rosyjski Pułk Piechoty z Kasan (Samara - Orenburg - Tataria).

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

ROSJA (RU) - 33 żołnierzy.

AUSTRIA (AT) - 53 żołnierzy ( z jednostek wojskowych: KuKIR 27, 98, 99, FJB 7, 32, SchR 27, 28).

:: Cmentarz nr: 8 Nowy Żmigród

Kriegerfriedhof Nr.8 Nowy Żmigród
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 58 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
7 Krieger der Deutschen Armee
149 Krieger der Russischen Armee
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic
Ehre den Gefallenen


Zaprojektowane przez Dušana Jurkovica miejsce pochówku żołnierzy jest obecnie kwaterą wojenną na cmentarzu parafialnym w Nowym Żmigrodzie. Kamienny pomnik centralny w formie pięciu kolumn na wspólnym postumencie jest dość nietypowy, w porównaniu z innymi projektami Jurkovica. Na jego podstawie widnieje tablica z napisem :

"FRAGT NICHT, WER FREUND FUCH ODER FEIND GEWESEN - HIER RUHN DEM EID GETREUE HELDEN AUS; AUS TAUSENDEN IM WIED ERGRIMMTEN STRAUSS VOM WÖRGER TOD, DER GRAB AN GRABER REIHTE, BIS SICH VERSÖHNUNG AUS DEM NASS BEFREITE".

-----------

"NIE PYTAJCIE, KTO BYŁ PRZYJACIELEM, A KTO WROGIEM. TYSIĄCE BOHATERÓW WIERNYCH PRZYSIĘDZE PADŁO W ZAWZIĘTEJ WALCE. OFIARY".

Cały cmentarz został odnowiony, na nowo wybudowano ogrodzenie w większości zgodne z pierwotnym, uzupełniono żeliwne krzyże z nowymi emaliowanymi tabliczkami. Za głównym pomnikiem znajduje się grób Hauptmanna Franza Dobnika (K.K.L.I.27) poległego 15.12.1914 roku. Na cmentarzu pochowano 58 Austriaków, głównie z 97 pułku piechoty z Belovaru, 47. pp z Mariboru, 96. pp z garnizonu w Petrovaradinie, 27. pp Landwery uzupełniającego swoje szeregi w okolicy Kołomyi i Czerniowie na Bukowinie, 2 i 3 Batalionu Strzelców Polowych, 7 Niemców (z 77. pp pruskiego, 46. pp pruskiego, 13. pp bawarskiego) oraz 149 Rosjan z nich jest znanych z nazwisk oraz z przynależności: 32. pp Aleksopolskiego z garnizonem w Skierniewicach, 190.pp oczakowskiego z garnizonem w Ufie, 192.pp rymnikskiego z garnizonem w Orenburgu, 195.pp orowajskiego z garnizonem w Jekaterynburgu, 196.pp insarskiego z garnizonem w Złatouście, 189.pp izmailskiego z garnizonem w Saratowie.

Na cmentarzu znajdziemy nagrobek z wojny polsko - radzieckiej spoczywa w nim Jan Drozdowicz, 16. pp W.P. poległy 11./2.1920 r. Grób jest identyczny jak żołnierzy armii austro - węgierskiej, pierwszy po prawej stronie od wejścia na kwaterę wojenną. Drugim jaki możemy znależć jest nagrobek rodziny Skołudów:
MARIA SKOŁUDA - Lat 45, rozstrzelana przez Niemców podczas wysiedlenia w 1945 r. i tu pogrzebana.
FRANCISZEK SKOŁUDA - Lat 53, rozstrzelany przez Niemców w Rzepienniku Suchym 29.03.1944 r.
WŁADYSŁAW SKOŁUDA - Żołnierz WP. Lat 23 poległ pod Warszawą w 1920 roku.
JAN SKOŁUDA - Lat 20, umęczony chorobą zmarł w 1942 r.
BRONISŁAWA SKOŁUDA - Lat 58, zmarła w Jaśle i tam pogrzebana. Miejsce rodzinnej pamięci i modlitwy.

- Kliknij by powiększyć :




POCHOWANO TUTAJ *

NIEMCY (D) - 7 żołnierzy.

AUSTRIA (AT) - 58 żołnierzy.

Pochowani żołnierze armii austro-węgierskiej i niemieckiej należeli do następujących jednostek wojskowych: SchR 27, PIR 46, 77, 79, BIR 3, 13, 22.

ROSJA (RU) - 149 żołnierzy.

:: Cmentarz nr: 10 Wola Cieklińska - Folusz

Kriegerfriedhof Nr.10 Wola Cieklińska/Folusz.
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 77 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
64 Krieger der Russischen Armee
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic.
Ehre den Gefallenen.


Cmentarz położony na skrzyżowaniu dróg Gorlice - Nowy Żmigród. Zaprojektowany został przez Dusana Jurkovica. Pierwotnie cały obiekt składał się z dwóch kwater po wschodniej i zachodniej stronie drogi w kierunku Jasła, był ogrodzony drewnianym płotem ze sztachet i żywopłotem. Pośrodku każdej z kwater znajdował się sarkofag z dużych ciostów kamiennych zwieńczony krzyżem. Na jego licach od strony drogi znajdowały się tablice informacyjne. W końcu lat siedemdziesiątych kwatera wschodnia uległa likwidacji. Resztki sarkofagu w kwaterze zachodniej zabezpieczono w 1985 roku, ogrodzono metalowym niskim płotem i połączono z drogą betonowym chodnikiem. Na elewacji od strony drogi wmurowano marmurową tablicę memoratywną. W 4 grobach zbiorowych i 12 pojedyńczych pochowano żołnierzy wszystkich trzech walczących armii. Na cmentarzu tym pochowanych zostało 77 Austriaków z 1. pułku cesarskich strzelców tyrolskich, 27. pułku piechoty Landwehry oraz 64 Rosjan, spoczywają oni nadal prawdopodobnie po obu stronach drogi.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 77 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 64 żołnierzy

:: Cmentarz nr: 46 Konieczna-Beskidek

Kriegerfriedhof Nr.46 Konieczna-Beskidek.
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 168 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
135 Krieger der Russischen Armee
6 Massengrãber und 48 Einzelgrãber
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic.
Ehre den Gefallenen.


Cmentarz zaprojektował Dusan Jurkovic i położony jest na grzbiecie Beskidka na wysokości 660 m.n.p.m., i pod względem powierzchni jest on największym w Okręgu Żmigrodzkim. Został założony na planie krzyża łacińskiego. Ogrodzony jest kamiennymi sztachetami a wejście znajduje się od strony północno - wschodniej, nad którym jest rozpięta półkolista pergola z metalowych prętów. Punktem centralnym cmentarza jest dwukondygnacyjna kamienna wieża, o wysokości 22 metrów, "osadzona" na szerokim kamiennym tarasie monumentalnym . Wewnątrz wieży jest szyb konserwacyjny z żelazną drabinką wprowadzającą na poddasze górnej kondygnacji. W dolnej kondygnacji wieży, pod okapem dachu na trzech elewacjach znajdują się płyciny inskrypcyjnymi ujęte w belkowe obramowania. Na tablicy po lewej stronie pomnika (patrząc od wejścia głównego) znajduje się napis:

"Z TYCH WONNYCH SKĄPANYCH W BLASKU WYŻYN OTOCZONYCH ZIELONYCH WZGÓRZ ROZLEGŁYM WIEŃCEM, POKONAWSZY WROGA, ZWARTYMI SZEREGAMI ŻOŁNIERZE CESARZA ODESZLI NA SPOCZYNEK."

Natomiast na tablicy po prawej stronie pomnika jest tablica poświęcona żołnierzom Rosyjskim i głosi w przekazie:

"W TEJ ZIEMI O KTÓRĄ GORĄCO WALCZYLI, 135 ROSYJSKICH ŻOŁNIERZY ZNALAZŁO SWÓJ GRÓB"

Obecnie na cmentarzu prowadzone są prace renowacyjne. W 6 grobach zbiorowych i 48 pojedynczych pochowano 168 żołnierzy austro-węgierskich i 135 rosyjskich, poległych w styczniu i w lutym 1915 r. W obrębie cmentarza wydzielono 10 grobów zbiorowych, 4 z nich są "puste" założone dla symetrii układu przestrzennego oraz jako rezerwa na ewentualne dodatkowe pochówki

- Kliknij by powiększyć :



ZOBACZ FILM :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 168 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 135 żołnierzy

Pochowani żołnierze należeli do następujących jednostek wojskowych: KuKiR 27, 97, SchR 1,9,14,25, KiR 3

† Imienna lista osób pochowanych na cmentarzu nr: 46 Konieczna-Beskidek..

:: Cmentarz nr: 57 Ujście Gorlickie

Kriegerfriedhof Nr.57 Ujście Gorlickie
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 47 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
13 Krieger der Russischen Armee
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic.
Ehre den Gefallenen.


Zaprojektowany przez Dušana Jurkovica cmentarz położony jest tuż przy drodze prowadzącej do Wysowej blisko wsi i Urzędu Gminy. Pomimo stałej opieki i dobrego utrzymania nie ma na nim tabliczek imiennych na krzyżach, jest to tym bardziej dziwne że można było by je odtworzyć korzystając z zachowanej dokumentacji. Mimo to cmentarz polecam do zwiedzenia jadąc do lub z Wysowej. Na cmentarzu są dwa pomniki, jeden to krzyż z oryginalnym daszkiem blaszanym, natomiast drugi to kamienna płyta z nieczytelną inskrypcją. Spoczywa na nim 47 Austriaków (z 1 i 3 Pułku Cesarskich Strzelców Tyrolskich, 87 Pułku Piechoty z Celje w Słoweni, 59.pp "Rainer" z Salzburga, 95.pp z Czortkowa, 20. pp Landwery ze Stanisławowa, 6 Batalionu Saperów z Puli w Chorwacji) i 13 Rosjan (96 Omski Pułk Piechoty z garnizonem w Pskowie i 10 Nowogrodzkiego Pułku Dragonów z garnizonem w Sumach).

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 47 żołnierzy (z jednostek wojskowych: KuKIR 36, 59, TKJR 1, SchR 9, RSchR 2).

ROSJA (RU) - 13 żołnierzy

† Imienna lista osób pochowanych na cmentarzu nr: 57 Ujście Gorlickie.

:: Cmentarz nr: 60 Magura - Przełęcz Małastowska

Kriegerfriedhof Nr.60 Przełęcz Małastowska
Kreis I Nowy Żmigród
Begraben: 174 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
Entwerfer des Friedhofs: Dušan Jurkovic.
Ehre den Gefallenen.


Jeden z najpiękniej położonych cmentarzy, zaprojektowany przez Dusana Jurkovica, na którym jest pochowanych 174 żołnierzy austriackich. Obiekt znajduje się w niedalekiej odległości od schroniska turystycznego na Magurze Małastowskiej, przez co jest dość popularny wśród turystów. Nekropolia wykonana została na planie dwunastoboku, ogrodzonego za pomocą potężnych drewnianych bali przykrytych daszkami, osadzonych na kamiennych podmurówkach. Centralnym punktem cmentarza jest drewniana, zbudowana z grubych bali, budowla zwieńczona kompozycją z krzyży. Pośrodku niej umieszczono drewnianą płaskorzeźbę Matki Bożej Częstochowskiej autorstwa Adolfa Kaspara, jednego z najwybitniejszych czeskich grafików książkowych XX.w Wielokrotnie remontowany cmentarz nie doczekał się odtworzenia wszystkich elementów architektury (furtki w bramie czy 2 krzyży na kwaterach bezpośrednio przed pomnikiem). Podczas jednego z remontów pominięto wykonanie oryginalnego nagrobka w postaci macewy na grobie żołnierza armii austriacko-węgierskiej (Mendel Brod z 4. Batalionu Strzelców Polowych), pomimo iż nagrobek był dobrze udokumentowany w postaci zdjęcia z lat 20-tych. Dopiero wiosną 2003 roku udało się tą sprawę załatwić i macewa staneła na swoim miejscu, dzięki działaniu pana Mirosława Łopaty, Waldermara Hübnera oraz Wójta Gminy Sękowa. Obecnie przeprowadzana jest renowacja drewnianej płaskorzeźby obrazu Matki Bostkiej Częstochowskiej

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 174 żołnierzy ( z jednostek wojskowych: KuKIR 36, 59, 89, 90, TKJR 2, 4, SchR 10, 12, 30, oraz KuKIR 12, LIR 10, 12, 21, 59, 89, 90.

† Imienna lista osób pochowanych na cmentarzu nr: 60 Przełęcz Małastowska.

ZOBACZ FILM :

:: Legenda

◊ - Data urodzenia.
† - Data śmierci.

Narodowość :

- Polska (PL)

- Austria (AT)

- Rosja (RU)

- Niemcy (D)

 N - Nieznana narodowość.

POCHOWANO TUTAJ * - Dane pochodzącą z inskrypcji nagrobnych, notatek własnych oraz innych źródeł.