:: Twierdza Kraków :: Rejony obronne :: VI Rejon obronny :: Fort nr: 49a "Dłubnia" »

:: Historia

Fort 49a "Dłubnia" to jednostkowy fort pancerny typu tzw."Einheitsfort", zachowany w stanie dobrym mimo zniszczeń murów i wałów. Powstał w latach 1892 - 1896 w pierwszej fazie modernizacji III pierścienia umocnień twierdzy polegającej na jej uzupełnieniu dziełami obronnymi nowoczesnej konstrukcji, na jego umocnienia składają się także leżące w pobliżu forty 49 ¼ "Grębałów" i 49 "Krzesławice". Łączy je wspólna dorga rokadowa. W otoczeniu fortu znajdowały się, nie zachowane, dodatkowe elementy obronne: ziemny szaniec piechoty IS VI-1, bateria FB VI-1, oraz baterii sprężonej fortu.
W okresie I wojny światowej fort nie brał udziału w walkach: być może ostrzeliwał oddziały rosyjskie zbliżające się do twierdzy w dniach 16-25.XI.1914 r. W okresie międzywojennym fort pozostawał w rękach władz wojskowych. Około 1930 roku umieszczono w nim radiostację, najsilniejszą w tej części kraju. Prowadzono z niej m.in. nasłuch stacji niemieckich, a zebrane materiały posłużyły do rozszyfrowania "Enigmy". Maszt tej radiostacji znajdował się w forcie w Krzesławicach. Zajęty przez hitlerowców na cele magazynowe, fort został przygotowany do obrony w ramach tzw. linii Henryka ( zachowane okopy na przedpolach prawego barku ). Podczas II wojny światowej lub bezpośrednio po niej zezłomowano wieże pancerne i tarcze dział w kojcach przez wysadzenie ich w powietrze oraz zdjęto pancerne okiennice koszar szyjowych. Od czasu II wojny światowej do 1990 r., fort pełnił funkcję magazynowe, stąd liczne przeróbki wnętrz. Z ciekawszych śladów po wyposażeniu warto wspomnieć o fragmencie windy amunicyjnej, resztkach kraty fortecznej osłaniającej od góry strzelnice kojców przeciwstoku oraz widocznych jeszcze śladach żółtobrązowego malowania maskującego na murach koszar i przeciwstoków.

:: Opis

W porównaniu z modelowym projektem ppłk. Brunnera jest jego ewolucyjnie dojrzalszą i zubożoną wersją (przeniesienie pozycji piechoty na wieże pancerne, koncentracja i mniejsze rozmiary kazmat schronowych, brak tradytora). Zadaniem fortu była obrona doliny Dłubni. Miał w tym współpracować z położonymi wyżej, na wschodzie fortem krzesławickim oraz na zachodzie Fortem 48a "Mistrzejowice". Od drogi rokadowej dojeżdża się do fortu, na plac broni, przez rozcięty przeciwstok ziemnej fosy szyjowej. Pozostałe odcinki przeciwstoku są oskarpowane betonowymi ścianami. Wysokie, trzykondygnacyjne koszary szyjowe wieńczy mur ze strzelnicami obrony zapola. Konstrukcja koszar wykonana z betonu, przedłużające elewację skrzydłowe mury oporowe masywu ziemnego są lekko nachylone i wykonane z ciosów wapiennych ( w koronie z betonu). Monumentalna, surowa w wyrazie elewacja posiada duże, przesklepione otwory okienne. Całość bryły ma obłe, zaokrąglone krawędzie. Bramę koszar flankuje parterowy blok kojca z otworami strzelnic, reflektorów i wentylacji, z betonową ostrogą w przyziemiu. Fort posiada ziemno - murowaną strukturę z zastosowaniem elementów kamiennych i stalowych. Zasadnicze dzieło ma narys barkanowy (trapezoidalny). Masyw fortu obwiedziony jest suchą fosą, której przeciwstoki na odcinku czołowym i obu barkowych są omurowane. W przeciwstoku od czoła na skrzydłach znajdują się dwa kojce rewersowe: zachodni pojedyńczy, wschodni podwójny. Kojce połączone są ze sobą galerią w czołowym murze przeciwstoku. Galeria połączona jest z koszarami podziemną poterną, biegnącą pod fosą na osi fortu. Na zewnątrz fosy widać lekko nadsypany, łagodnie opadający ziemny przedstok.
Podstawowe wyposażenie obronne stanowiło 6 wież pancernych posadowionych na budynku koszar, przystosowanych dla 2 armat 8 cm i 4 haubic 15 cm, wspomaganych przez 3 wieżyczki kierowania ogniem. Ze względów topograficznych brak w forcie tradytora do obrony bocznej. Jego rolę przejęły usytuowane na lewym skrzydle wału wieże z szybkostrzelnymi działkami przeciwszturmowymi 8 cm, których zadaniem było odparcie spodziewanego szturmu z doliny rzeki. Obronę bezpośrednią zapewniały kojce: szyjowy i dwa rewersowe. Kojec rewersowy pojedyńczy wysposażony był w dwa szybkostrzelne działa 8 cm, a podwójny w cztery takie działa. Broniły one każdego z trzech odcinków fosy, obu barkowych i czołowego. Przy kojcach są też strzelnice broni ręcznej, a przy działach otwory reflektorów. Piechota obsadzała też galerię na ławie strzeleckiej za betonowym przedpiersiem na szczycie fortu, za wałem artyleryjskim. Taras piechoty nakryty jest obecnie prowizorycznym dachem drewnianym. Przed koszarami znajduję się studnia z cysterną do gromadzenia niezbędnej czystej wody, a na prawym skrzydle koszar i pod każdym z kojców przeciwstoku - zbiornik szamb.

:: Lokalizacja

Fort leży w VI obszarze warownym Twierdzy Kraków, wysoko na wschodnim skraju wzniesienia morenowego nad doliną rzeki Dłubni. Grzbiet wzgórza ciągnie się po północnej stronie doliny Wisły. Mimo eksponowanego położenia do fortu jest trudno trafić. Położony jest przy ul. PetÖfiego 31. Mieszcząca się w nim firma "Exim" strzeże bramy wejściowej z tabliczką z napisem Nieupoważnionym wstęp wzbroniony. Fort nie jest dostępny do zwiedzania. Masyw fortu, przedstok, fosę porasta gęsto zdziczała roślinność, pochodząca w części od historycznej zieleni maskującej, a częściowo będąca wynikiem samosiewów i wtórnych dosadzeń. Dojazd w pobliże fortu autobusami linii 122, 138 i 149.


Kliknij by powiększyć

:: Plany i szkic obiektu


- Kliknij by powiększyć :



A - kaponiera szyjowa, B - wieze pancerne na koszarach szyjowych, C - wal piechoty z glównym
schronem, D - fosa, E - przeciwstok z kaponierami. Oprac.J.Bogdanowski



:: Zdjęcia

- Kliknij by powiększyć :