:: Cmentarze wojenne :: Cmentarze na Jurze Krakowsko - Częstochowskiej :: Okręg cmentarny - Olkusz »

:: Informacja o okręgu

Znajdujące się na tym terenie pobojowiska zostały nienależycie uporządkowane przez austriackie władze zaborcze, czego efektem było słabe i prowizoryczne oznaczenie mogił pierwotnych. Z braku nie wystarczających materiałów przejętych przez władze polskie, w trakcie poszukiwania i ewidencjonowania grobów pomagała miejscowa ludność, która informowała o miejscu pochówku, liczbie i narodowości pochowanych. Poprzez szybkie i niedokładne porządkowanie pól bitewnych przez austriaków w okresie dwudziestolecia międzywojennego nie zdołano odnaleźć wszystkich mogił pierwotnych, przez co liczba poległych może być znacznie wyższa, niż podają oficjalne dane. W początkowym okresie powstawania cmentarzy nadawano im numeracje porządkową, jednak z uwagi że niektóre powstały a innych nie zrealizowano, numery zaprzestano nadawać. Według danych z połowy lat trzydziestych pochowano na terenie powiatu Olkuskiego łącznie 8942 żołnierzy (statystyki austriackie były znacznie większe i oscylowały w granicach 15 tys.) Powiat ten charakteryzuje się do dnia dzisiejszego dużymi cmentarzami, na których nie zastosowano żadnych żeliwnych znaków nagrobnych, głównie wykorzystano drewniane lub z dębowych kantówek wykonane krzyże.

:: Położenie i spis cmentarzy

Położenie cmentarzy w okręgu cmentarnym - Olkusz. Kliknij na punkt oznaczony krzyżykiem na mapie by zobaczyć informacje o cmentarzu.


:: Minoga - kwatera wojenna na cmentarzu parafialnym

Kriegerfriedhofs Minoga
Begraben : 11 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
7 Krieger der Russischen Armee
Ehre den Gefallenen.


Na cmentarzu parafialnym pochowanych było 18 żołnierzy: 11 Austriaków i 7 Rosjan. Kwatera na ktorej były nagrobki została zniwelowana po II wojnie światowej. Obecnie w rogu cmentarza znajduje się kwatera w której spoczywają prawdopodobnie szczątki pochowanych tutaj żołnierzy, pośrodku niej umieszczony jest kamienny obielisk obsadzony po obu jego stronach tujami z napisem: "Żołnierzom poległym w czasie I wojny światowej a wśród nich wielu naszym rodakom. Mieszkańcy Skały. Wspólna mogiła 11 żołnierzy armii rosyjskiej i austriackiej poległych w okolicach Skały w Listopadzie 1914 roku". Całość otoczona jest niskim betonowym murkiem zakończonym kamiennymi słupkami.
Na cmentarzu znajdował się również ostatni element pierwotnej kwatery, jakim był krzyż centralny. Wykonany z wystrzelonych i zdetonowanych austriackich pocisków kalibru 8 cm. Według informacji uzyskanych od proboszcza miejscowej parafii, stanowiący cenną pamiątkę historyczną krzyż został ukradziony z cmentarza.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 11 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 7 żołnierzy.

:: Rzeplin - cmentarze wojenne

Kriegerfriedhofs Rzeplin
Begraben: 583 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
461 Krieger der Russischen Armee
Ehre den Gefallenen.


W niewielkiej miejscowości w pobliżu Skały, znajdują się dwa cmentarze z I wojny światowej. Pochowanych na nim jest łącznie 1044 zołnierzy w tym 583 Austriaków (przeważnie z 45. Dywizji Piechoty Obrony Krajowej i 27.Dywizji piechoty) i 461 Rosjan (głównie z Semenowskiego i Przeobrażańskiego Pułku Piechoty Lejbgwardii, 91.Pułku Piechoty i z 9.Dońskiego Pułku Kozackiego). Nie jest znana dokładna liczba żołnierzy pochowanych na poszczególnych cmentarzach.
Pierwszy cmentarz znajduje się po prawej stronie drogi prowadzącej z Rzeplina w kierunku Krasiniec Starych. Obiekt otoczonoy jest ogrodzeniem z sosnowych belek (gdzieniegdzie brakujących) przymocowancyh do drewniano-metalowych słupków. Funkcję pomnika głównego spełnia kamienny postument nawiązujący swym kształtem do kapliczki, z granitową tablicą na której widnieje napis: "Wspólna bezimienna mogiła żołnierzy I wojny światowej poległych w Listopadzie i Grudniu 1914 roku w walkach zaborców austriackich i rosyjskich. Niech umęczona Polska ziemia, lekka im będzie. Listopad 1995r."
Wokół niego na mogiłach są betonowe krzyże, odlane z betonu.

- Kliknij by powiększyć :

Jadąc w kierunku Cianowic Dużych, po prawej stronie drogi na szczycie jednego z licznie otaczającyh okolicę pagórków znajduję się zbiorowa mogiła w kształcie kurhanu. Na nim ustawiony jest betonowy krzyż, który z informacji znajdującej się na granitowej tablicy (umieszczonej od frontu ziemnego kopca) został ustawiony podczas przeprowadzonego remontu w 1996 roku. Całość otoczona jest metalownym lańcuchem zawieszonym na kamiennych słupkach. Polecam to miejsce wszystkim osobą, niekoniecznie interesujących się historią, ale tym którzy umieją dostrzec piękno otaczającej nas przyrody.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 583 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 461 żołnierzy.

:: Skała - kwatery wojenne na cmentarzu parafialnym

Kriegerfriedhofs Skała
Begraben : 63 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
240 Krieger der Russischen Armee.
Ehre den Gefallenen.


Na cmentarzu parafialnym znajdują się dwie niewielkie i dobrze zadbane kwatery wojskowe, na jednej z nich otoczonej stalowym łańcuchem zawieszonym na betonowych słupkach ustawiony jest kamienny nagrobek z wyrzeźbionym krzyżem pod którym znajduję się napis: "...Innym laury, innym sława a wam tylko dola krwawa..." tu spoczywają nieznani żołnierze I wojny światowej polegli w okolicach Skały w Listopadzie 1914 roku.

- Kliknij by powiększyć :

Druga kwatera natomiast otoczona jest łańcuchem zawieszonym na stalowych słupkach, jako pomnik główny stanowi nagrobek stylizowany w postaci drewnianej kapliczki odwrócony przodem do alejki cmentarnej z tablicą inskrypcyjną - "Żołnierzom I wojny światowej poległym w walkach w okolicach Skały w listopadzie 1914 roku. A wsród nich wielu naszym rodakom, którzy obcą mocą przymuszeni ...z dwóch wrogich szańców patrzyli śmierci w twarz...".

- Kliknij by powiększyć :

W niedalekim sąsiedztwie kwatery znajduje się dobrze zachowany krzyż centralny wykonany z wystrzelonych pocisków artyleryjskich kalibru 8 cm.

- Kliknij by powiększyć :

Z dokumentów archiwalnych wynika że kwatera w Skale była dość dużym założeniem i spoczywało tutaj 303 poległych: 63 Austriaków i 240 Rosjan. W latach dwudziestych XIX-wieku ówczesna kwatera posłużyła za obiekt zbiorczy, na który przenoszono poległych żołnierzy z pobliskich pierwotnych mogił. Do dnia dzisiejszego nie zachował się żaden dokument dotyczący nazwisk oraz stopni wojskowych pochowanych tutaj żołnierzy.
Pod murem cmentarnym (po prawej stronie przy głównym wejściu) znajduje się mogiła w której z całą pewnością spoczywają żołnierze Insurekcji Kościuszkowskiej, polegli w obronie obozu powstańczego.

- Kliknij by powiększyć :

Obejrzeć możemy również dwa pomniki znajdujące się w bliskim sąsiedztwie cmentarza. Jeden z nich to obelisk swym kształtem przypominającym skrzydła husarskie, na którym znajdują się dwie tabliczki upamiętniające ofiary walk. Jedna z nich znajduje się w górnej części pomnika z napisem "Bohaterom walk wyzwoleńczych z terenu miasta i gminy Skała pomordowanym w okresie Powstania Styczniowego oraz I i II wojny światowej". Druga umieszczona na samym dole po prawej stronie "...poświęcona synom miasta Skały, którzy w Legionach Polskich Józefa Piłsudzkiego wyruszyli w bój o niepodległość ojczyzny, oraz wszystkim poległym w czasie I wojny światowej bezimiennym mieszkańcom tej ziemi. W walce o wolność ojczyzny życie oddali...". Po prawej stronie pomnika, na kamiennym głazie z umieszczonym krzyżem widnieje tabliczka z informacją o ziemi z miejsc pamięci takich jak: Powstania Styczniowego, Westerplatte, Monte Casino, Loretto, Bolonii, Katynia, Oświęcimia.

- Kliknij by powiększyć :

Drugi pomnik sąsiadujący z murem centralnym poświęcony jest pamięci o tych "...wszystkich którzy oddali siły i życie walcząc o krzyż, ojczyznę i sprawiedliwość w latach 1939-1989..."

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 63 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 240 żołnierzy.

:: Smardzowice - kwatera wojenna na cmentarzu parafialnym

Kriegerfriedhofs Smardzowice
Begraben : 118 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
63 Krieger der Russischen Armee.
Ehre den Gefallenen.


Na cmentarzu parafialnym znajduje się kwatera w której pochowano 191 poległych: 118 Austriaków i 63 Rosjan oraz 10 poległych których narodowości nie udało się ustalić. W swym początkowym okresie jak większość dużych cmentarzy służył za obiekt zbiorczy, na który przewożono szczątki poległych w okolicach żołnierzy z likwidowanych mogił. W późniejszym okresie obiekt ten zaczął pełnić funkcję kwatery zbiorczej na którą m.in. zostały przeniesione szczątki żołnierza z Owczar. Do naszych czasów zachowała się okrojona licznymi cywilnymi pochówkami niewielka kwatera. Wyglądem swym nie wyróżnia się w szczegolny sposób pośród innych mogił cywilnych na cmentarzu. Całość otoczona jest niskim betonowym murkiem, na którym umieszczono postument z krzyżem. Pod nim na metalowej tabliczce znajduje się słabo czytelny napis "Miejsce Pamięci Narodowej. Tu spoczywają żołnierze polegli w czasie I wojny światowej."

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 118 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 63 żołnierzy.

:: Jangrot - Cieplice - cmentarz wojskowy

Kriegerfriedhofs Jangrot-Cieplice
Begraben : 2016 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
561 Krieger der Russischen Armee.
Ehre den Gefallenen.


Jest to jeden z największych cmentarzy o charakterze zbiorczym, znajdujących się na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Swoim obecnym skromnym wyglądem nie przypomina dużego cmentarza wojennego ( pierwotne założenie przewidywało cmentarz na 180 poległych). Jednak pochowanych na nim jest aż 2577 żołnierzy w tym 2016 austriaków (m.in. z 15.,18. Pułku Piechoty Honvedów, 13., 71., 72., i 193. Pułku Piechoty oraz z 13. Pułku Armat) i 561 Rosjan (przeważnie z Finlandzkiego Pułku Piechoty Lejbgwardii). Większość pochowanych tutaj żołnierzy zostało przeniesionych z likwidowanych w pierwszej połowie lat 30-tych ubiegłego wieku pierwotnych cmentarzy i prowizorycznych grobow znajdujących się w pobliskich miejscowościach takich jak: Michałówka (190 żołnierzy), Zarzecze (ok.20 żołnierzy głównie Austriaków), Gołaczewy (ok. 100 poległych), Wielmoża (3 poległych). Nie są to zapewne wszystkie miejsca skąd przenoszono poległych żołnierzy na cmentarz w Jangrocie, takich grobów pierwotnych mogło być dużo więcej. Obecnie cmentarz otoczony jest metalowym ogrodzeniem, a w jego prawej części znajdują się resztki ziemnego wału, który pierwotnie miał spełniać rolę ogrodzenia. Tuż za wejściem na cmentarz, znajdują się zachowane w niewielkiej liczbie mogiły na których ustawione są dębowe krzyże (pochodzące prawdopodobnie z 1919 roku) na których widnieją jeszcze dane pochowanych tutaj żołnierzy.
W ich sąsiedztwie dzięki współpracy między Stowarzyszeniem Crux Galiciae i Tradycyjnym Oddziałem C.i K. Regimentu Artylerii Fortecznej no.2 w dniu 17 października 2009 roku zostały ustawione nowe krzyże, które w niedługim czasie zostały poświęcone. Na środku cmentarza znajdziemy metalowy krzyż z informacją: "Pamięci poległych w 1914 roku żołnierzy: Węgierskich, Rosyjskich i Austriackich".

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 2016 żołnierzy.

ROSJA (RU) - 561 żołnierzy.

† Imienna lista osób pochowanych.

:: Zadroże - cmentarz wojenny

Kriegerfriedhofs Zadroże
Begraben :
118 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
63 Krieger der Russischen Armee.
Ehre den Gefallenen.


Cmentarz ten ma charakter zbiorczy i pochowanych w masowych grobach jest około 2 tys. poległych. Z tak ogromnej liczby pochowanych tylko jeden poległy jest znany z nazwiska - kapitan Turner z 12. Austriackiego Pułku Piechoty. Obiekt ogrodzony jest wałem ziemnym na którym kiedyś było drewniane ogrodzenie, obecnie zastąpione ono jest takim samym jak na cmentarzu w Jangrocie-Cieplicach. Miejsce centralne na tym cmentarzu stanowi mogiła zbiorowa w formie dużego kopca na którym znajdują się trzy ustawione w szeregu drewniane krzyże. Cmentarz nie polecam zwiedzać w okresie letnim, ponieważ jest dość znacznie zarośnięty, a zarysy pól grobowych są słabo widoczne.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 118 żołnierzy ( z 4. Bośniacko-Hercegowińskiego Pułku Piechoty, 4. Batalionu Strzelców Polnych 10.,12.,19.,14.,21.,26.,40.,45.,83.,89. i 90 Pułku Piechoty, 3. Pułku Armat oraz z 10. Batalionu Saperów).

ROSJA (RU) - 63 żołnierzy ( z 2. Grenadierskiego Pułku Lejbgwardii, 2. Gwardyjskiej Dywizji Piechoty, żołnierze pozostałych jednostek ze składu 1. i 2. Gwardyjskiej Dywizji Piechoty).

:: Bydlin - kwatera wojenna na cmentarzu parafialnym

Kriegerfriedhofs Bydlin
Begraben :
46 Krieger der Polnisch Armee.
Ehre den Gefallenen.


Na cmentarzu tym przy drodze wiodącej do Krzywopłotów znajdują się bardzo dobrze utrzymane mogiły zbiorowe, zwieńczone kamiennym krzyżem ustawionym jeszcze w 1916 roku, a także tablice z nazwiskami poległych oraz epitafium na którym widnieje ten napis:
"Ty Panie, który z wysokości patrzysz jak giną Ojczyzny obrońce prosimy Ciebie przez tę garść kości, zapal przynajmniej na śmierć naszą słońce. Niechaj dzień wyjdzie z jasnej niebios bramy, niechaj nas Panie widzą, gdy konamy."
Wśród 46 nazwisk poległych (reszta pozostała bezimienna) figuruje dwóch oficerów : porucznik Stanisław Paderewski, były oficer rosyjski walczący w Legionach, oraz podporucznik Eugeniusz Medyński. Naprzeciw cmentarza, na stoku wzgórza zwieńczonego ruinami zamku Firlejów, znajdują się ślady okopów batalionu Satyra Fleszara. Dla upamiętnienia bojów w 1914 roku, w 1937 roku wzniesiono w Krzywopłotach murowaną szkołę przed którą znajduję się pomnik postawiony w 95 rocznicę bitwy pod Krzywopłotami z marmurową talicą z napisem:
"Niech każdy Polak
Aż do swego zgonu
Cześć daje żołnierzom
Szóstego Baonu ! ".
(Franciszek Zawada "Rok 1914" fr)
Poległym Legionistom w 95 rocznicę Bitwy pod Krzywopłotami - mieszkańcy Krzywopłot

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

N - 12 żołnierzy .

† Imienna lista osób pochowanych.

:: Kroczyce - cmentarz wojenny

Kriegerfriedhof Kroczyce
Begraben: 651 Krieger der Österreichisch-Ungarischen Armee.
2 Krieger der Deutschen Armee
284 Krieger der Russischen Armee
Ehre den Gefallenen.


Ten niewielki cmentarz wokół którego zobaczyć można okopy strzeleckie z 1914 roku znajduje się na górze Bleszczowa, przy czarnym szlaku turystycznym i oznaczony został w nomenklaturze austriackiej numerem 13. Założony został na planie prostokąta i otoczony kamiennym murem ze stalową furtką. Obecny wygląd znacznie odbiega od pierwotnego austriackiego założenia, którego nie zdążono zrealizować (do listopada 1918 roku obiektu nie wykończono, znajdował się w trakcie budowy). Pierwotnie cmentarz z dwóch stron otaczał wał ziemny, ogrodzenie murowane powstało natomiast w II RP. W 1919 roku na cmentarzu znajdował się tylko jeden drewniany krzyż na mogile rosyjskiej. Tylko jeden z pochowanych tutaj żołnierzy znany jest z nazwiska i imienia, jest to chorąży Bronisław Frank z 36. Pułku Piechoty austriackiej Obrony Krajowej, który poległ 24 listopada 1914 roku. Nietypowy żeliwny krzyż i pomnik nagrobny sugeruje, że został on prawdopodobnie ufundowany przez bliskich lub kolegów poległego dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Pomimo niewielkich rozmiarów cmentarza pochowanych jest na nim 937 żołnierzy: 651 Austriaków, 284 Rosjan oraz 2 Niemców. W dwudziestoleciu międzywojennym liczba pochowanych znacznie się zwiększyła, ponieważ cmentarz ten został uznany obiektem zbiorczym i w trakcie komasacji przenoszono tutaj szczątki żołnierzy z mogił rozsianych po okolicy i nie zlikwidowanych przez władze austriackie mogił prowizorycznych.

- Kliknij by powiększyć :

Na cmentarzu parafialnym w Kroczycach w dwudziestoleciu międzywojennym znajdowały się cztery mogiły wojenne, w których spoczywało 3 nieznanych Austriaków, 1 Rosjanin i 1 Niemiec - Hermann Barby poległy 5 listopada 1914 roku. Po spisie mogił z terenu gminy Kroczyce w 1931 r., na terenie cmetnarza jest już tylko jedna mogiła opisana poniżej, pozostałe groby zlikwidowano lub przeniesiono na pobliski cmentarz wojenny. Obecnie znajduje się tam wykonany z piaskowca nagrobek na którym widnieje tablica z inskrypcją - "Ś.P. Władysław Orzechowski Oficer Pułku Szerywańskiego. Student Uniwersytetu Odeskiego. Padł śmiercią walecznych dnia 19-XI-1914 R. pod Lgotą Murowaną przeżywszy lat 22 Cześć Jego Pamięci.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - 651 żołnierzy z 36. Pułku Piechoty Obrony Krajowej szczątki żołnierzy przeniesiono z Rzędkowic mogli wchodzić w skład oddziałów analogicznych w stosunku do tych, które występują na kwaterze we Włodowicach. Na tym obszarze operowała 25. austriacka Dywizja Piechoty i 43. Dywizja Piechoty Obrony Krajowej.

NIEMCY (D) - 2 żołnierzy z GR z F 5/8 k.

ROSJA (RU) - 284 żołnierzy z 84. i być może 181. Pułku Piechoty.

† Imienna lista osób pochowanych.

:: Biskupice-Pilica - cmentarz wojenny

Kriegerfriedhof Biskupice
Ehre den Gefallenen.


Cmentarz zaprojektowany przez inżyniera Knella z Lublina położony jest przy drodze Pilica-Ogrodzieniec. Założony został w 1918 roku przez władze austriackie które nadały mu numer 25. Po I wojnie cmentarzowi nadano charakter zbiorczy, na którego przeniesiono zwłoki poległych z likwidowanych cmentarzy i mogił pierwotnych, zlokalizowanych m.in.: w Smoleniu (125 poległych), w Sławinowie (20 poległych), Strzegowej (23 poległych, być może więcej, wspomina się o dwu cmentarzykach i 16 mogił leśnych), Złożeńcu (711 poległych w tym jeden znany z nazwiska Austriak - Jozef Rechag) i Cisowej. Cmentarz został założony na planie prostokąta a znajdujące się na nim groby zbiorowe i jeden grób imienny otoczono wałem ziemnym. Na umieszczonej tablicy przy wejściu na cmentarz podana jest liczba 4000 pochowanych, która nie znajduję potwierdzenia w zachowanych dokumentach. W spisie sporządzonym w latach dwudziestych ubiegłego wieku stwierdzono że spoczywa tutaj 998 żołnierzy: 779 Austriaków i 219 Rosjan. Być może taka duża różnica jest powodem niedbale prowadzonej dokumentacji przy ekshumacjach. Na mogiłach zbiorowych znajdują się betonowe krzyże, jedyny grób imienny należy do podporucznika piechoty wojsk austriackich - Ernsta Jentkiewicza, a znajdujący się na nim pomnik prawdopodobnie został ufundowany przez rodzinę poległego w dwudziestoleciu międzywojennym, a sam grób może mieć charakter symboliczny.

- Kliknij by powiększyć :

POCHOWANO TUTAJ *

AUSTRIA (AT) - z 1. Pułku Strzelców Krajowych, 3., 41., 57. i 100. Pułku Piechoty, 2., 21., 31. i 32. Pułku Piechoty Obrony Krajowej oraz z 4., 20. i 31. Pułku Piechoty Honvedów.

ROSJA (RU) - z 70., 71., 72., 297., 298., 299. i 300. Pułku Piechoty, Egerskiego Pułku Lejbgwardii oraz z 31. Brygady Artylerii.

† Imienna lista osób pochowanych.

:: Legenda

◊ - Data urodzenia.
† - Data śmierci.

Narodowość :

- Polska (PL)

- Austria (AT)

- Rosja (RU)

- Niemcy (D)

 N - Nieznana narodowość.

POCHOWANO TUTAJ * - Dane pochodzącą z inskrypcji nagrobnych, notatek własnych oraz innych źródeł.